Títou originau : Le Secret de la rabassière

Prèmi Louis Malassis

ISBN : 2-9515801-0-X

© APPM : Association Paroles des Paysans du Monde, 2000

Aquesta associacion, brolhada a l’iniciativa de Louis Malassis a per tòca d’encorajar e de valorisar la publicacion d’obratges sus la vida pacana dins lo monde, sota la forma de testimònis ò de racòntes escrichs per de païsans ò d’unei qu’an viscut amb elei la magèr part de sa vida. — www.appm.weebly.com

Dau meteis autor :

— Terre d’Ardèche, Terre de Passions

— La Tuade du Cochon (illustracions de Vincent Balay)

— Ardèche, Soleil d’Orage

— La Dernière charbonnière de l’Ardèche (illustracions de Jean-Marc Pellet)

— La Rabassière au Pays des Bergers

— Le Fournil de César

— Le Loup de la Baltique

— Petite Liane (Plumes d’Ardèche, éditions jeunesse)

Tous droits de traduction de reproduction et d’adaptation réservés pour tous les pays.

Conception, mise en page et maquette : © Eric Chaplain

Pour la présente édition : © edr/EDITIONS des régionalismes ™ — 2013

Editions des Régionalismes : 48B, rue de Gâte–Grenier — 17160 cressé

ISBN 978.2.8240.0193.7 (papier)

ISBN 978.2.8240.5007.2 (électronique : pdf/epub)

Malgré le soin apporté à la correction de nos ouvrages, il peut arriver que nous laissions passer coquilles ou fautes — l’informatique, outil merveilleux, a parfois des ruses diaboliques... N’hésitez pas à nous en faire part : cela nous permettra d’améliorer les textes publiés lors de prochaines rééditions.

Nicòla
Faucon-Pellet

Lo Secret
de
la rabassièra

Roman

Revirat dau francès per Marie-Christine Coste-Rixte

Amb l’ajuda amistosa de Roger Pasturel

I

Fai ben quauquei meses que Juli Polinhac parla de rabassas. Es pas per dire, mai ne parla tota l’annada. Es sa passion.

— Me coflas ambé tei rabassas ! li ditz sovent Felip en jonhant leis espatlas.

— Comprenes ren de ren, mon paure dròlle. Per tu, i a pas que la rentabilitat que compta. Basta de plantar e recoltar, a grands còps d’engrais, de pesticides, de deserbants.

— Desparlas. I a beu temps qu’auriam crebat de fam se travalhave pas d’un biais moderne.

— Anatz nos empoisonar ambé vòstrei bordilhas. Es piège que lo nucleari.

— Vaquí ara la sansonha ecolò !

Minà pausa lo tian de bombina sus la taula e leva lo cubercèu. Un olor apetissenta embauma lo membre.

— Amb una ensalada de doceta de l’òrt e una poncha d’alhet per lo bòn picar dau còr de Juli.

Felip pren la man de Minà e la potona.

— Grandmercé ma mia. Nos serves un repais de tria, e nosautrei nos carpinham.

— Es acabat ara. Manjatz que sarà freg.

La coisina es un bèu mèmbre ben esclairat. Totei leis aparèus menatgièrs son arengats dau meteis costat : au ponent.

La taula pòt assetar un desenat de taulejaires.

I a ges de sala de sejorn nimai de selon, coma dins leis ostaus modernes. Alestida i a trenta ans, la sala comuna a pas chanjat. Socament cade cinq ò sieis ans, leis òmes la panochan e la tornan pintrar.

Minà se i sent coma dins un castèu, un pauc espaurida per l’immensitat de l’endrech.

— Cosinatz de mielhs en mielhs, Minà. D’aquèu trin finiretz per estre una fina coisineira.

A-n-aquest compliment, Minà robèja. Maugrat sa pèu maurela, se vei la sang montar a sei gautissons salhènts. Juli la regarda. Se regala de la picanhar e de veire coma es timida. A una polida cara d’un oval perfièch, environada de blocas brunas qu’ersejan sus seis espatlas redondas. Seis uelhs negres lusisson de còps d’un ulhau fèr. A de pena a escondre seis emocions, pr’amor de sa granda joinessa e de son asirança dei messorgas e de l’ipocrisia.

— Ne prendriáu ben un pauc mai.

— Siás ben astruc de pas grossejar, bofa Juli.

— As que de venir podar la vinha e retrobaràs ta talha de jovent.

— Siáu a la retirada, ara. Ai pron travalhat tota ma paura vida. Comencère a quatòrze ans, juste après lo certificat.

— Nos l’as contat cinquanta còps ja.

— Diga-lo que repepie.

— Es lo vielhonge.

Lei relacions umanas entre lei dos òmes son sempre ansin, pegadas sus un modèle : mitat provocacion, mitat perversitat. Chascun près a part, son cinisme desaparèis. Minà es acostumada. Ensaja d’adesar. Avuei es descòrada. S’aubora, adutz lo platèu de fromatge e la copa de frucha, pren una mandarina e se la manja, un quarteiret puei l’autre sens i pensar, sens plaser. Felip s’ocupa dau café, es la tradicion. Juli bolega pas, se laissa servir. A una ora petanta, Felip s’apresta a quitar l’ostau.

— Lei jorns sont cortets. Se vòle podar encara quatre bònas oras de temps, me fau i anar.

— T’acompanhe fins a la veitura.

La pren per leis espatlas, traversan lo cortieu ensems. Es enclaus amb de murets de peiras onte son quilhats de grasilhatges que sostenon a la bòna sason de cocordas, de carabassas (1) e de chaiòtas. De platabandas de flors de totei sasons la pimpan. Lei lausièrs ben aparats dau mistrau, quauquei bèlas matas de margaridas encara esfregolidas, d’ulhets, de bastons de Sant Jaume, de pavòus dei tijas secas, espèran tranquillament la prima per sortir de tèrra. Per ara, lei crisantèmas e lei ròsas de nové son en flors. Lo cortieu es lo còr de la granja. A son entorn, se desplegan lei maselatges : leis apartaments bordats d’un long trepador, la cròta, lo techon radobat en calabert, lo polalhèr abandonat, l’anciana jaça, leis establas dei muòlas transformadas en talhèr de mecanica. Au miègjorn, lo bèu pesquièr e leis òrts d’invern e d’estièu son lo riaume de Juli.

— Ma chatona se languís, marmussa Felip en la potonant.

— Pas esatament. Pasmens vòudriáu ben aver d’apartaments privats, sonque per tu e ieu.

— O sabe, Minà. Pòde pas laissar mon paire.

— I a pron de plaça dins aquesta bòria per alestir au mens una chambra e una sala de banh. A despart ! Sariam pròchi de Juli, mai sens aquèu vesinatge de mai en mai destorbaire

— I vau soscar.

— M’aviás promès per aquest invern...

Amb un poton Felip li copa son vam. La quicha contra la portièra de la veitura e tot d’un tèmps lors còrs s’embraçan.

Coma a l’acostumat, s’esbinha dau subjècte, e aluencha lo moment de prene lei decisions. Sa granja e sei culturas demòran son solet socit. Minà sent lei mans fòrtas de son òme li chaspar l’esquina, s’arrestar sus sa cabeladura qu’afecciona que non sai. Felip es un òme en plèna vigor, talhat per lo travalh dei champs e burinat per lo bòn èr. A una cara seriosa de mascle. Una barba rasada dau matin blaveja pasmens sei gautas. Dins seis uelhs maurèus onte ponteja un pauc de verd, se pòt legir un testarditge d’enfant e una determinacion indefugibla. Aquest païsan de la còsta plèna a ges de patron sus l’esquina e d’esperèu se senhoreja per complir totei sei presfachs. Son bèn es coma èu, ben tengut.

— Me fau partir, çò ditz ambé lagui. A tantòst.

Sei longs membres e son autura li donan un èr maubiassut. Se clina per prene plaça dins la veitura. Minà presa sa carradura e sa fòrça que la rassegura. Son pès d’òme contra son ventre, sa ponha de còps brutala.

Lo regarda desmarar, s’aluenchar, despassar lo viratge en espingla, puèi desaparèisse. Lo bruch dau motor de la 2CV descreis e s’estavanís. Lo silenci torna senhorejar. Bofa un mistrau freg. Lo cèu es d’un blau d’asur. Quauquei plumets de nivas s’arrapan en cima de Ventor : primèra nèu ò nivols près a la lècha dei rancs. Minà fernís e s’entòrna vès l’ostau. Juli a alucat lo pòste de television. Agacha amb atencion un magasine sus la cultura dei rosièrs e sus lei trachaments fitosanitaris. Encara a taula, a pas brantat d’un péu. La chacha sens interest d’una espeakrina mascarada que non sai atissa Minà. Fai esprès de turtar lei siètas, eissuga lei micas de pan en butassant Juli e claca lei pòrtas dei placards. Eu ne fai pas cas. Lo sorditge naissent e l’enfachinament sens boina per leis imatges de telé lo còpan dau mond. Sarà lèu doas oras. Sòrte de l’ipnòsi.

— Venetz amb ieu ai rabassas, Minà ? Lei primieras devon estre maduras.

Trantralha. Es lo primier còp que Juli li prepausa de l’acompanhar.

— Vos fau pron aprene. Sarai pas totjorn aquí. Sabetz que Felip aima pas lei rabassas.

— Me fau prene un vestit per lo freg.

Juli sorís.

— Dau temps, vau alestir leis otís.

Mascòta, la vièlha bastarda, una canhòta negra de la mostacha blanquinejanta, es la reina per boscar lo diamant negre. Ara, a la debuta de la sason, trefolís de jòia. A pena destacada, te fai una brava sarabanda a l’entorn de Juli en gingolant de bonur e lipant lei mans de son mestre.

— Aquèl animau es un tresaur. Malurosament, a ja fach sei dotze ans e se fai pas joina. E per malastre, es estèrla.

Minà la careça doçament. Somèsa, Mascòta se laissa faire en agachant lei reaccions de Juli. Jamai jamai li fariá d’infidelitats.

— Anam prene tanben la pichòta Liona. La fau educar, es lo moment ò jamai.

Minà durbís la pòrta de la cabaneta perlongada per una coreta environada de grilhatge. Liona se i pòt espacejar ò s’assostar a son aise. A ren que quauqueis oras de libertat cade jorn. Aquò es per li aprene la disciplina, condicion primiera de l’art de cercar lei rabassas. Liona a la color dau caramèu que maureja : jaune-iranje tenchat de fauve. A tanben coma sa colèga fèra una colareta sedosa que dona a son morret un èr jogarèu. A sieis mes coneis encara ren de la rabassa, manca l’olor dau comté que rapèla un pauc aquèla dau champinhon sosterranh. Ambé paciença, Juli a enterrat de pichòts cubes d’aquest fromatge, de mai en mai fons. La china lei deu destocar. Quand es pas la sason, per manca de materia primiera, i a ges d’autre biais de dreiçatge.

Juli s’encamina. Après un dezenat de minutas de chafarí descabestrat, Mascòta seguís son mestre sens jamai lo despassar. Minà agacha lei moviments de Liona que s’aluencha sens perdre deis uelhs lei dos caminaires, ja acostumada a la preséncia de l’òme e a son autoritat.

— Charpatz-la se pren lo pé de la sauvagina, fai Juli. Es clafit de pòrcs singlars per aquí. Dèu jamai jamai chaçar.

Per un camin òcre, bordat de cades centenaris e d’una selva anarchica onte creissan subretot fòrça rores dei fustas venerablas, traversan lo serre sablós ; lei rocàs redonds, desgrinhats per lo temps son envasits de liquen. Juli pren a senestra una dralha a pena visibla. Liona se sarra. Lo vièlh tira una ficèla de sa pòcha,

— Estacatz-la.

Minà obeïs.

— Vesetz lo cremadís au pé d’aquèl aubre ?

La joina femna escarcalha seis uelhs. Juli sorís de son esmarratge.

— Oblide que siatz pas dau païs, Minà... Lo cremadís es l’abséncia de vegetacion. Una mèna de luna difusa redonda ò ovala que marca la preséncia de la rabassa. Aquí ren vèn, levat quauquei plantas caracteristicas coma la pica-macha ò la fetusca ovina e d’uneis aubrilhons : lo petafoier, lo rodó... Tot a l’entorn dau cremat, de costuma lo bois es magrinèu e rosset.

Abrivada per d’olors qu’èla sola percebe, Mascòta flaira lo sòu menimosament. Vira que virarà a l’entorn de l’aubre, vira, revira, tarlanca, sembla chifrar e se concentrar coma son mestre.

— Zo, ma bèla... Juli l’assissa.

Sa votz a una intonacion que Minà li coneis pas. Mascòta l’agacha ambé reconeissénça. Son uelh lusís de desirança. Balha un long badalh puèi torna a son òbra. Juli l’agacha amb atencion.

— N’a niflat una.

Jogarela, Liona remira l’espectacle, assetada ai pés de Minà.

— Botatz-la a cercar, parlatz-li.

En tirant sus l’estaca, Minà se clina e careiça la joina china en li marmussant de teta-dós. Mascòta marca d’un còp de pata.

— Avisatz ben, Minà. M’en vau la cavar. Sarratz-vos d’aquí.

S’acapa e ambé son picon cava a l’entorn de la marca. Mascòta s’es assetada son costat.

Lo quita pas deis uelhs, lesta a intervenir se lo fau. A la man, Juli lèva la tèrra. Sei gestes son precís. Pasta la tèrra, la trissa, l’aparta, en bosca dau tresaur. Mascòta gingola.

— Aquí, vé !

Minà se clina. Una bodonha granosa aparèis. Se confond ambé lo terraire que n’as la color.

— La fau sortir tot docetament. Sovent leis arpas dau chin ò la poncha dau picon l’escagassan. Es damagi.

La rabalant dau bot de son picon, Juli buta la tèrra e pausa la rabassa dins la man de Minà. Desvariada per aquèu biais de faire, Mascòta vira leis uelhs de l’un a l’autre. Ven niflar lo còu de Juli, coma per lo resonar.

— Ensenha a Minà, bachiqueleja a l’aurelha de Mascòta. I coneis ren per ara. Vaquí ta recompensa.

Li porgís un brison de saucisson.

Estabosida, Minà es encara acapada. Lei chinas se languisson. Juli tapa lo trauc après i aguer pausat quauqueis fuèlhas mòrtas.

— La crapa vegetala ajuda ai novèlas sortidas. Zo ! I anem !

Bota la rabassa dins una pòcha de sa biaça ; l’autra es estremada per lei provisions de guierdons per lei chinas. Mascòta s’entorna sus lo grand camin sablós que vira dau jaune a l’òcra ambé lo dardalh dau solèu. Despiechosa, avisa Liona qu’es mai a sautejar. Juli la rejonh, e sens reguinar, ela lo laissa passar davans. Somesa, finta de pas veire coma es lentàs e li pardona sei flaquessas d’òme. Minà agacha e sorís, estomacada de l’estacament de la china a son mestre. Seguís l’autura de Juli coronada de capeladura blanca. Alara, remarca l’estonanta semblança entre Felip e son paire. Aquò la rassegura. Son de meteissa talha, ambe leis espatlas largas, lei membres longs e lo meteis ulhau de passion que s’aluca dins d’uelhs flamejants quand son davans lei causas de la natura. Juli s’adrecha sempre, coma se voliá luchar contra lo pes deis ans. Aquò li dona un despòrt de menistre que Felip se ne trufa totjorn per rire. Son èr sempre un pauc sorne li baila de preséncia. Minà lo descubrís coma se lo coneissiá pas. Ara davalan una planeta onte vinhas e rabassièras peirosas fan lo nis d’una granjona.

— Mon paire a vendut aquest ostau i a un quarantenat d’annadas a de Parigòts. Qunta vergonha ! Au fond, crese que li ai jamai perdonat aquèla traïson. Pasmens, a pas degalhat lo patrimòni, que ! Aviá besonh de sòus per crompar de tèrras que tocavan au nòstre. Faliá causir. Es aquí qu’es nascut, l’Anfós. Aquò li fuguèt un crèba-còr.

— La podriatz tornar crompar. M’agradariá de restar aquí ambé Felip.

— Lei proprietaris an pas brica l’intencion de se ne desseparar ! Meme que i son de mai en mai estacats. An ideia d’i plantar cavilha a la retirada. En mai d’aquò, an d’enfants.

— Aquela empega !

— Auriatz paur aicí.

— Me fai pas pena d’estre sola, au contrari, aquò m’atira.

— Finalament, lei dròllas de la vila s’endevenon ben au campestre. Me lo sariáu jamai cregut.

Dins lo travalhat, Mascòta grata soleta. Minà estaca Liona e se sarra. A un quinzenat de centimètres de fonsor, Juli cava una rabassa belassa.

— Tenetz lo picon. Anatz me remplaçar.

— Sabe pas se sauprai faire.

— Segur que podetz, un pichòt lo fariá.

Suspressa, Mascòta, agacha la scena Juli arrapa l’estaca de Liona.

— Bogre de fenhantassa ! Faudriá veire de te bolegar un pauc, que !

Sus una novèla pista, Mascòta seguís pas mai lei renguieras. Se laissa menar per son nas e grata camin sens se socitar dei dos badaires. Minà escamba lei regas de balhassas abandonadas per la rejonher.

— Lei joines plantièrs dònan ren avans un bòn quinzenat d’ans, explica Juli. Alara, per pas laissar la tèrra sens rapòrt, mon paire plantava de lavandin entre lei rangs de rabassiers. Es bravament fin. Ara, se podrián derrabar, mai lei rabassas se van sovent nisar dins lei rasigas. Alara, mèfi de pas provocar d’auvari !

— D’un còp de pata a la lesta, Mascòta marca un còp de mai. S’avisa de la lentor de Juli. Entrepachat dins seis explicacions, es pas tant lest qu’a l’acostumat. Minà se despacha, s’acata e s’apresta a cavar sa primiera rabassa. Mascòta l’agacha, jogarela. Minà se sent espinchada. Juli, mut, d’un signe, ordona a la china de se tener suava. Minà planta que plantarà son picon dins la tèrra, en seguissent leis endicas de Mascòta. Puèi, lentament, neteja lo trauc, laissant se desgrunar entre sei dets la tèrra un pauc moissa. S’aplica. Sota leis uelhs dei tres autrei, a pas lo dreit de s’enganar. Una bodonha entre sei paumas jonchas : una polida rabassa gibosa qu’una peira bistòrta a entrepachat de creisser. La porgís a Mascòta, dau biais d’un escolan a l’espèra de l’agrat de son professor. La vièlha gossa bolega la coa. Son agach a chanjat. Minà a fach sei pròvas, a capitat. Lo silenci religiós a son entorn n’i en fai la pròva. Tot esmoguda, se rascla la garganta puèi entèrra quauquei fuèlhas mòrtas au fond dau trauc. Tornan a cercar. La joina femna s’afecciona a la quista. Fisan a Liona lo cavatge d’una rabassa marcada per Mascòta. Compren pas ben çò que Juli li demanda de faire. Trufarèla, refusa de gratar. Es ben pron per ela d’agachar.

— Anuech, auràs pas que de sopa magra ambé quauquei brisons de diamant negre. Es tot çò qu’as ganhat !

Lipa la cara de Juli.

Aquesta bestia compren ren de ren. Deu aguer paur de s’escaraunhar lei patas en cavant.

— Es lo primier còp, pledeja Minà. Fau li perdonar. Tornarem deman. Liona a besonh de temps per comprene la leiçon.

La promessa de Minà espanta Juli. Es que se prendriá au juec ? Gausa pas se lo dire. Pasmens li sembla que comença de prene la fèbra rabassièra. Bòrd que fai un brave temps qu’eu n’es emmascat, coneis ben lei signes d’aqueu mau estranh que vos aganta en un virar d’uelh. Anar ai rabassas es una afeccion ò una asirança. Es tot l’un ò tot l’autre. Es pas una question de sòus. Juli en coneis un molon sus aquela mèna d’òmes e de femnas afeccionats de rabassa que frequenta despuèi mai de cinquanta ans. Una impression indefugibla l’avisa que Minà farà lèu partida d’aquesta granda familha. Passat quatre oras, lo solèu cabussa. Son picon sus l’espatla, Minà es sus lo camin dau retorn. Pren sei marcas, retroba la traça que mena a la rabassièra esconduda. Sens un mot, Juli la seguís.

— D’aubrei productors, n’i a dins tota la còla. N’i a que començan de donar ; d’autrei que fan plus ren. Dins lo temps, preniáu lo temps de lei susvelhar e de leis sonhar. Talhave lei brancas bassas que laissave au sòu per gardar un pauc de fresquièra dins lei calorassas de l’estiu. Ara, siáu las. N’ai pron ambé lei rabassas cultivadas.

— Coma vos explicatz la preséncia dei fèras ?

— Sufís qu’un pòrc singlar, afeccionat de rabassas, siague vengut enterrar sa petola au pé de l’aubre. Aquela, cargada de grèlhs, rescontra una rasiga e la micorisa. Aquest rescontre pòt prene un quinzenat d’ans per capitar.

— Aquò es bravament interessant !

— De còps, tanben, lo rore dona naturalament d’aglands rabassiers. Meme que lei pepinieristas lei seleccionan. Noirisson l’aubrilhon amb de melanosporum chaplada e sus lo mercat, vendon de plants que, se lei creses, te garantisson coma productors.

— Melanosporum ?

— Es la rabassa la mai estimada. La tuber melanosporum, que se ditz tanben trufa negra de Perigòrd. Sa rauba es negra e son olor intensa. De venas blancas un pauc roginosas aparèisson dins sa carn avans que vengue a plena maturitat entre mieg novembre e mieg-febrier.

— Coma aquelei que venem de cavar ?

— Òc, aquò es aquò.

Ara caminan en silenci tòcatòca. Minà chifra a tot çò que ven d’aprene. Lassas, lei chinas seguisson, inchalentas. Tornat a l’ostau la recòlta es estremada dins una bicha de grés, sota un pichòt jaç de tèrra. Un piàs mois pausat dessús per gardar la fresquiera.

— Lei garde quauquei jorns dins la cròta fins au mercat que ven. S’endevenon ni de tròp de freg ni de tròp de calor.

La nuech se fai. Dins la tineta de Liona, Juli esquilha quauquei brisons de rabassas que mescla a de pan espompit.

— Es per de dire de la metre en condicion. Lo temps pressa. La sason dura pas que tres pichòts mes.

Minà se sent ben. Un bòn lassitge envasís son còrs. Ja que sa cara de filha dau miejorn es maurina de natura, ara sei gautissons semblan mascarats. S’installa a la coisina e comença de triar lei liumes per la sopa.

— Siás pas venguda me trobar ? Demanda Felip en esbambant la pòrta. Minà tressauta. Son cotèu resquilha sus una pastenalha e manca de li talha lo det.

— Òu, de que soscas !

— E tu, arribas coma lo tron de l’èr !

— Excusa-me.

Se clina sus seis espatlas, leis esquicha dins sei mans fòrtas d’un biais mai pròchi dau massatge que dau calinhatge. Torna a sei liumes.

— M’empachas de trabalhar, Felip !

— Pòde pas te veire sens te tocar. Pòde pas me tenir.

Se sarra un pauc mai e potona lo cotet de Minà. N’es tota trebolida. Insista, parpalhoneja, la fai rire e se cala subran.

— Sentes a rabassa !

— As lo nas fin !

— Asire aquesta olor.

— Pas possible ! Que pasmens i siás nascut dedins.

— Asire aquesta olor, te dise !

— Anirai me lavar. Arresta-te de romegar !

— Sofrirai jamai de cochar ambé una femna que sent a rabassa.

Minà risoleja. La situacion ven francament nécia.

— Es d’enfantolitge.

Per lo primier còp aqueu bel esculape fai una bèba d’apoponit. Ela lo coneis plus. S’es aluenchat tant e mai. Minà s’esbofa de rire. Eu ven blanc de colèra. Minà s’aubora, pausa sa pastenalha mitat plumada sus la taula e s’avança vers eu en s’eissugant leis uelhs.

— T’apròches pas !

— Siás ridicule ara.

Pasmens se cala, arrestada per la votz autoritària. Immobile, Felip l’agacha.

Ela comprend pas. Finta l’indiferéncia. Bota l’aiga a caufar, vai a la pila per lavar lei liumes. Au-dessús, i a una fenestra que permet d’espinchar lo cortieu fins au grand portau d’intrada. Juli s’ocupa dei chinas e de sei doas lapinièras. Lo vei passar, cargat d’una brassada de luserna.

— Coma aquò lo vièlh Juli a fenit per te desborbolar, marmoteja Felip.

— Lo voliáu ben.

— Te defende d’anar ai rabassas !

Minà se revira, s’eissuga lei mans. La rabia flameja dins sei prunelas negras. Ten testa a Felip. La colera emporpra sei gautas. Es ben lo primier còp que mòstra parièra autoritat. Reconeis pas son bel òme de marit, que de còps s’asira mai jamai s’encanha.

— Siáu pas ta proprietat ! Es acabat l’esclavatge ! Te creses quand meme pas que vau demorar de jornadas de longa a t’esperar e a me languir a ren faire. Juli m’a permenada sus una part dei tèrras. M’apren a dreiçar lei chinas e a cavar lei rabassas...

— Te dona tanben de leiçons d’occitan !

— E alara ! Ai ren contra leis expressions localas. Adòpte ta cultura, ensaje de m’integrar.

La colèra de Felip s’estavanís. S’enseguís la tristessa.

— Excusa-me. M’asire. Podriás m’ajudar a podar lei vinhas, plantar lo lavandin, faire lo bòsc.

— Mai lei rabassas, nani ! Comprene pas.

— Es una trapèla, Minà. Una afeccion que vos rosiga. Mon grand e mon paire son estats desvariats per aqueu mau estranh. Te vòle aparar, te prevenir.

Siás completament caluc.

— Sabe çò que dise !

Minà jonhe leis espatlas. Moquet, Felip ensaja de se justificar mai abandona. Una bòna olor de liumes envasís lo membre. Sol lo bolh de l’ola trebola la garrolha que s’acaba. Cadun espèra que l’autre parle. Quand Juli torna, s’avisa subran de l’ambient, mai, discret, se cala e durbís son jornau coma totei lei sèrs d’invern a la mema ora. D’abòrd, espincha a la lesta lei titols bèus, coma per faire sa causida. Lei fuèlhets crassinan dins lo silenci pesuc.

— M’en vau prene una docha, anoncia Felip. A nòu oras, ai un acamp dau sindicat agricòu. Òrdre dau jorn : crompa gropada d’engrais, e, « Es que fau revalorisar lei rabassièras ? »

Claca la pòrta. Juli tressauta.

— De còps, agís coma un drollàs tissós e intolerant.

Minà es descòrada que non sai. En un virar d’uelh, Felip a capitat de metre au sòu una tantossada de pauseta. Vaquí-la aculpada d’aguer cercat de rabassas. Lei lagremas li brutlan lei parpelas. Leis escampa d’un revers de marga. Embarrat dins sa lectura, Juli ne manca pasmens pas una de sa pena.

— Ai ren fach de mau...

— De que ?

— Pas res, pas res... Chifrave a votz nauta.

Minà a pas socament un endrech onte se recaptar. La coisina es lo solet membre commun de l’ostau. A l’estanci, dins la chambra, i a Felip. Ausís cracinar lei latas dau postat. Se pensa un moment...